Henri A. GIROUXGiroux is een Canadees-Amerikaanse academicus, het best bekend als een van de auteurs van de kritische pedagogie in lijn met neo-marxisme en kritische theorie en postmodernisme. Hij is ook thuis in cultuurstudies en mediastudies.
De lange, meer recente inleiding van dit boek is eigenlijk het sterkst. Al in die Introduction bestrijdt hij drie mythen die volgens hem met elkaar samenhangen: 1/ het neoliberale denken over de vrije markt, 2/ opvattingen over kinderlijke onschuld, en 3/ ideeën over neutraal en waardenvrij academisch werk.
Dat neoliberale marktdenken waarin iedereen een consument is, individualiseert elk sociaal probleem en heeft geen oog voor het collectieve. Structurele maatschappelijke problemen worden niet gezien, de publieke sfeer — bijvoorbeeld de zorg en het onderwijs — wordt aangetast en collectieve voorzieningen worden afgebouwd, ook al gaat dat ten koste van grote groepen kinderen.
"In this approach, the logic of the marketplace blames kids—especially those who are poor, Latino, or black—for an alleged lack of character while it dismantles social services that help to meet their most basic needs."(6)
Het wonderlijke daarbij is dat zelden benoemd wordt hoe gevaarlijk en nadelig dat kapitalistische systeem is voor kinderen. Ook niet door mensen bijvoorbeeld die vinden dat kinderen in deze samenleving geseksualiseerd en geobjectiveerd worden en ze daartegen willen beschermen. Je ziet dan vaak dat dat individualiseren opduikt, wat typisch is voor neoliberalisme: een enkel bedrijf dat suggestieve reclames maakt met kinderen in sexy poses, wordt aangeklaagd. Maar het achterliggende economische systeem waarbinnen alles mag om zo veel mogelijk geld te verdienen, wordt niet eens als oorzaak gezien.
"The second myth, “childhood innocence,” is constructed around the notion that both childhood and innocence reflect aspects of a natural state, one that is beyond the dictates of history, society, and politics.(...) Marked as innately pure and passive, children are ascribed the right of protection but are, at the same time, denied a sense of agency and autonomy." [mijn nadruk] (2)
Bovendien — zo merkt hij verderop op — gaat het daarbij altijd om blanke middenklassekinderen. Die ideeën over kinderlijke onschuld zijn zo racistisch als wat. Onschuld geldt namelijk nooit voor arme kinderen of voor kinderen van kleur. Het zijn dus de witte kinderen die we moeten beschermen. Hij heeft daarom fundamentele kritiek op Postman en met die kritiek ben ik het erg eens.
"This third myth suggests that teaching and learning are no longer linked to improving the world" [mijn nadruk] (2-3)
"I emphasize the need for educators to connect their work to the political task of making research, teaching, and learning part of the dynamic of democratic change itself."(24)
Het gekke is dan dat het eerste hoofdstuk van Section I — een eerder gepubliceerd stuk — een heel ander standpunt over 'het onschuldige kind' lijkt te hebben dan de Introduction. Dit hoofdstuk bevat een uitgebreide kritiek op het fenomeen pageants, op schoonheidswedstrijden dus.
"The traditional moral guardians of children’s culture who would censor rap lyrics, remove “dangerous” videos and CDs from public circulation, boycott Disney for pro-gay and lesbian labor practices, and empty school libraries of many classic texts have had little to say about the sexualization of young children in children’s beauty pageants, a social form as American as apple pie." [mijn nadruk] (49)
Ja, raar. Ikzelf heb me ook altijd verbaasd over die tegenstrijdigheid. Hoe kan het dat dezelfde ouders die overal rondgillen dat hun kinderen geobjectiveerd en geseksualiseerd worden, diezelfde kinderen meeslepen naar schoonheidswedstrijden waar ze sexy rond moeten paraderen? Een kind wordt daarvoor tegenwoordig opgetuigd om te lijken op een volwassen sekspoes, voor volwassenen die daarvan genieten. Elementen van de wereld van volwassenen worden op een kind geprojecteerd.
Dit lange hoofdstuk bevat allerlei informatie over die pageants. Het geeft een uitgebreide geschiedenis van de schoonheidswedstrijden in de VS met wat mij betreft schokkende cijfers. Het handelt ook over hoe de media schreven over JonBenet Ramsey, het zesjarige schoonheidskoninginnetje (rijk, wit) dat vermoord werd, en hun totaal andere reactie op de moord op Girl X (arm, zwart).
Mijn probleem met het hoofdstuk is dat het in zijn formuleringen nogal op twee gedachten hinkt. Als ik kijk naar het lange citaat over de ouders van JonBenet Ramsey op p. 48 zie ik twee heel verschillende dingen.
"Collapsing the (hardly clear-cut) boundaries between the protective parental gaze and the more objectified adult gaze, JonBenet’s parents appear to have stripped their daughter of any sense of agency, independence, or autonomy in order to remake her in the image of their own desires and pleasures." [mijn nadruk] (48)
Dat lijkt me ook. Die ouders gebruikten hun dochter voor hun eigen succes en genoegen. Ze legden haar een bepaalde identiteit op waarmee goed geld verdiend kon worden. Ze lieten zich waarschijnlijk weinig gelegen liggen aan wat JonBenet zelf wilde. Maar vlak daarvoor staat:
"the Ramseys imposed their own strange fantasies on their daughter and in doing so denied her an identity suitable for a six-year-old. Instead, they positioned her within a child beauty pageant culture that stripped her of her innocence by blurring the boundary between child and adult." [mijn nadruk] (48)
Dat "berooft haar van haar onschuld" is een rare uitdrukking hier, als je kijkt naar de eerdere slotzin die uitgaat van de handelingsbekwaamheid van een kind. Ook elders komt die formulering terug. Onschuld? Dat is dan toch minstens een andere onschuld dan de conservatieve opvatting over onschuld, waarin kinderen juist niet als handelingsbekwaam worden gezien? En een uitdrukking als "identiteit die past bij een zesjarige" gaat er toch van uit dat we weten wat dat is? Maar zo praten de conservatieven ook de hele tijd: kinderen moeten zich 'age appropriate' gedragen, wat dat ook moge zijn. Het is geen handig taalgebruik.
Wat is nu uiteindelijk het bezwaar tegen pageants? En dan bedoel ik niet alleen tegen deze schoonheidswedstrijden voor kinderen, maar tegen pageants in het algemeen? Het is een vorm van commerciële uitbuiting van vrouwen en hun uiterlijk. Verder wordt van alle deelnemers een bepaalde traditionele vrouwenrol verwacht: vrouwen horen te behagen, horen sexy en mooi te zijn, maar absoluut niet seksueel. Zie mijn bespreking van Elwood WATSON en Darcy MARTIN, een boek dat de bekendste VS-pageant behandelt: de Miss America pageant. Maar goed, terug naar de kinderen.
"Many parents involved in these pageants do not seem concerned about the possible negative consequences of dressing their children in provocative clothing, capping their teeth, putting fake eyelashes on them, and having them perform before audiences in a manner that suggests a sexuality well beyond their years." [mijn nadruk] (52)
"The most frequently used rationale for defending pageants is that they build self-esteem in children. (...) Self-esteem in this context means embracing rather than critically challenging a gender code that rewards little girls for their looks, submissiveness, and sex appeal. Coupled with the ways in which the broader culture, through television, music, magazines, and advertising, consistently bombards young girls with a sexualized ideal of femininity “from which all threatening elements have been purged,” self-esteem often becomes a euphemism for self-hatred, rigid gender roles, and powerlessness." [mijn nadruk] (53-54)
Dat lijkt mij ook. Maar het alternatief is dus niet het onschuldige kind; het alternatief is dat we niet moeten toestaan dat kinderen — of welke deelnemende vrouwen dan ook — commercieel uitgebuit worden en alleen maar afgerekend worden op hun uiterlijk en onderdanig gedrag.
Het boek is nogal een allegaartje van verschillende artikelen. Dat doet wat afbreuk aan de kwaliteit ervan. Maar interessant is het wel. Het bevat bijvoorbeeld ook uitleg over theorieën over opvoeding en onderwijs van Antonio Gramsci, Paulo Freire, en Stuart Hall.