Angela SAINIDe Britse Angela Saini behaalde in Oxford een masters in Bouwkunde en in Londen een masters Wetenschap en Veiligheid. Ze is inmiddels wetenschapsjournalist, docent aan het Massachusetts Institute of Technology en de auteur van diverse populair-wetenschappelijke boeken.
In dit boek houdt ze zich bezig met alle onzinnige opvattingen rondom 'ras', voor haar nog meer belangrijk omdat ze in de UK leeft en zelf afkomstig is uit India en bruin van kleur is, zoals ze zelf uitlegt.
"Like Mustafa Hefny, then, I too am black, white, and other colors, depending on your definition. My race, which might seem so obvious to one person, may be quite another thing to the next. And this is because, centuries ago, people placed boundaries around populations and territory as casually as moving pieces on a chess board. The boundaries could have been placed anywhere, but now we squirm to fit into them or jostle our way out of them." [mijn nadruk] (8)
Dat blijkt de kern van de zaak: dat machtige groepen in de samenleving zich willen onderscheiden en afgrenzen van andere groepen en daarom allerlei omschrijvingen gebruiken die dat onderscheid benadrukken. Wij zijn superieur, zij zijn inferieur en primitief. Wij zijn puur, zij zijn moreel corrupt. En dat is volgens hen uiteraard allemaal van nature zo: die superioriteit en die leidersrol zijn aangeboren, die inferioriteit en onbeschaafdheid en corruptheid zijn aangeboren. Zo zal het altijd zijn, niets aan te doen.
Die eigenschappen worden vervolgens ook nog eens gekoppeld aan groepen in de samenleving: witte mannen uit de middenklasse en hoger zijn superieur, maar vrouwen, mensen van kleur, mensen uit een andere klasse, mensen met een andere seksuele voorkeur niet.
Historisch blijken die ideeën over eigen superioriteit uit hoe die dominante witte mannen meenden elk gebied te mogen annexeren waar groepen mensen woonden die de wereld niet zo ingericht hadden als zij. Die noemde ze primitief en onbeschaafd en achterlijk en dus mochten ze die groepen van hun land verjagen, vermoorden, onderwerpen, en culturele genocide plegen op degenen die dat overleefden. Saini beschrijft de gebeurtenissen met de inheemse bevolking in Australië — de Aboriginals.
"In 1869 the Australian government passed legislation allowing children to be forcibly taken away from their parents, particularly if they had mixed heritage—described at the time as “half-caste,” “quarter-caste,” and smaller fractions. An official inquiry into the effects of this policy on the indelibly scarred “Stolen Generations,” finally published in 1997, is a catalogue of horrors."(30)
Hetzelfde gebeurde in de VS en Canada met de inheemse bevoking daar, de Indianen. Hetzelfde in allerlei koloniën waar ook ter wereld. Wat je daarover leest is inderdaad een horrorverhaal vol verschrikkingen. De arrogantie en agressie van die witte mannen is ontstellend.
"Whiteness became the visible measure of human modernity — an ideal that went so far as to become enshrined in Australian law."(41)
En het erge is dat die attitude nog gelegitimeerd werd ook door allerlei wereldvreemde Westerse filosofen.
"A number of Enlightenment thinkers, including influential German philosophers Immanuel Kant and Georg Wilhelm Friedrich Hegel, defined humanity without really having much of an idea how most of humanity lived or what it looked like. (...) While a few Enlightenment thinkers did resist the idea of a racial hierarchy, many, including the French philosopher Voltaire and the English thinker David Hume, saw no contradiction between the values of liberty and fraternity and their belief that nonwhites were innately inferior to whites." [mijn nadruk] (37-38)
En die filosofen worden in de academische filosofie nog steeds belangrijk gevonden of minstens niet bekritiseerd om hun racisme.
Binnen dat historische kader ontstonden de opvattingen over 'ras': de superioriteit van het witte 'ras' werd biologisch verankerd. De evolutietheorie van Darwin werd aangegrepen om die opvattingen te rechtvaardigen.
"It is no accident that modern ideas of race were formed during the height of European colonialism, when those in power had already decided on their own superiority. By the nineteenth century, the possibility that races existed and some were inferior to others gave colonialism a moral kick in the drive for public support. The truth—that European nations were motivated by economic greed or power—was harder to swallow than the suggestion that the places they were colonizing were too uncivilized and barbaric to matter, or that they were actually doing the savages a favor." [mijn nadruk] (81-82)
"Darwinism did nothing to slow racism. Instead, ideas about the existence of different races and their relative superiority just became repackaged in new theories. Science—or the lack of it—in the end legitimized racism, rather than quashing it. Whatever real and worthwhile questions might have been asked about human difference were unavoidably tainted by politics and economics."(95)
Vrijwel meteen ontstonden ook opvattingen over rassenhygiëne en eugenetica op basis waarvan hele bevolkingsgroepen werden gesteriliseerd of — zoals in WO II in Nazi Duitsland — vermoord. Die opvattingen
"had been steadily supplied by race scientists for more than a century from all over the world, supported by well-respected intellectuals, aristocrats, political leaders, and women and men of wealth." [mijn nadruk] (109)
Het is altijd weer opvallend: de witte rijke bovenlaag in een samenleving die zichzelf zo veel beter vindt en iets verzint om bijvoorbeeld mensen van kleur of de arme bevolking te controleren. Hun voorstel is nooit het bestrijden van de armoede, goede ondersteuning, goed onderwijs, en zo meer en nog minder het willen afzien van eigen privileges of eigen rijkdom. Hun verklaringsmodellen zijn altijd biologisch en nooit maatschappelijk.
In de UK sloeg eugenetica niet zo aan uiteindelijk, maar in de VS des te meer. Het vervolg is voorspelbaar: theorieën over raszuiverheid, pleidooien voor segregatie en tegen immigratie.
"The concept of race was as slippery as jelly, defying any effort to pin it down. In the end, academics had to concede that it probably wasn’t an accurate or reliable way to think about human variation."(142)
"In the long run, then, Ashley Montagu’s position on race has been vindicated."(145)
"The true human story, then, appears to be not of pure races rooted in one place for tens of thousands of years, but of ongoing mixing, with migration constantly changing geographical direction. The cherished belief that people in certain places have looked the same way for millennia has had to give way to the understanding that migration made the world a melting pot long before the last few centuries, long before the multicultural societies we have today."(290)
'Ras' is een mythe. Mensen hebben zich vanaf het allereerste begin vermengd met andere groepen, van welke kleur ook. Maar desondanks bleef een groep racisten na WO II in de wetenschap en daarbuiten verkondigen dat het blanke ras superieur was. Ze stichtten een nieuw tijdschrift — Mankind Quarterly — dat financieel onafhankelijk was door bijdragen van multimiljonair Wickliffe Draper en zijn Pioneer Fund. Dat is ook een vast en voortdurend terugkerend gegeven: rijke mensen die conservatieve standpunten financieel steunen. Het gaat niet om de waarheid, maar om de macht. Saini concludeert:
"Whenever ugly politics become dominant, you can be sure that there are intellectuals and pseudointellectuals ready to jump on board. Those with dangerous ideas about “human nature” and even more dangerous prescriptions for our problems are always content to bide their time, knowing that the pendulum will swing their way eventually." [mijn nadruk] (494)
"There are plenty of ignorant racists, but the problem is not just ignorance. The problem is that, even when people know the facts, not everyone actually wants an end to racial inequality. Some would rather things stayed the way they are, or even went backward. And this means that those committed to the biological reality of race won’t back down if the data prove them wrong. There’s no incentive for them to admit intellectual defeat." [mijn nadruk] (495)
Saini heeft weer eens een geweldig goed boek geschreven. Jammer genoeg is het nog steeds actueel. Een belangrijke rol in haar verhaal speelt toch wel de waardengebondenheid van wetenschap en van filosofie, omdat mensen op die terreinen zich gemakkelijk door hun eigen vooroordelen laten leiden. Iets is dus niet per se waar als het door een wetenschapper of door een filosoof gezegd of geschreven wordt. Mensen moeten af van hun goedgelovigheid en weer meer vragen gaan stellen bij alles wat er beweerd wordt.